Ô nhiễm không khí đang là vấn đề cấp bách tại nhiều đô thị lớn trên thế giới và Việt Nam. Phương tiện giao thông đóng góp đáng kể vào tình trạng này. Để cải thiện chất lượng không khí và hướng tới sự phát triển bền vững, việc chuyển đổi sang các loại phương tiện thân thiện với môi trường như xe buýt điện đang trở thành xu thế tất yếu, mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho cộng đồng.
Ô nhiễm không khí và vai trò của giao thông
Tình trạng ô nhiễm không khí đang ngày càng gia tăng sự chú ý trên toàn cầu, đặc biệt là khí thải từ các phương tiện giao thông. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính có khoảng 7 triệu người tử vong mỗi năm do tiếp xúc với không khí ô nhiễm, ảnh hưởng đến 90% dân số thế giới. Từ lớp sương mù bao phủ các thành phố đến nồng độ bụi trong nhà, ô nhiễm không khí đang làm tăng tỷ lệ tử vong do các bệnh như đột quỵ, bệnh tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, ung thư phổi và nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính. Đây là một thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng trên khắp hành tinh.
Tại khu vực châu Á, quá trình đô thị hóa nhanh chóng trong những thập kỷ gần đây tỷ lệ thuận với chất lượng không khí suy giảm. Ô nhiễm không khí ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương không chỉ là một nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng mà còn gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và năng suất cây trồng nông nghiệp. Theo ước tính của WHO, khoảng 60.000 ca tử vong liên quan đến ô nhiễm không khí đã xảy ra trong năm 2016. Ở Việt Nam, các nguồn gây ô nhiễm không khí chính bao gồm giao thông vận tải, sản xuất công nghiệp, sản xuất nông nghiệp, xây dựng, thủ công mỹ nghệ và quản lý chất thải chưa đúng cách, theo báo cáo năm 2013 về ô nhiễm không khí của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
Hình ảnh khói bụi ô nhiễm tại Hà Nội, minh chứng cho vấn đề ô nhiễm không khí đô thị
Hiện trạng xe buýt truyền thống tại đô thị
Tại hai thành phố lớn của Việt Nam là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, do hệ thống tàu điện ngầm vẫn chưa đi vào hoạt động, phương tiện giao thông công cộng duy nhất là xe buýt. Hầu hết đội xe buýt ở hai thành phố này đều sử dụng động cơ diesel. Đặc thù hoạt động của xe buýt là chạy cả ngày với tốc độ thấp trong khu vực nội đô đông đúc. Điều này khiến xe buýt trở thành đối tượng lý tưởng để áp dụng các công nghệ giảm thiểu ô nhiễm môi trường, đồng thời tăng cường sự an toàn và thân thiện với môi trường.
Xu hướng chuyển đổi sang xe buýt điện trên thế giới
Các thành phố lớn trên thế giới cũng đang quan tâm đến hệ thống xe buýt của mình và thử nghiệm các loại xe buýt điện như một giải pháp thay thế cho các phương tiện chạy bằng diesel truyền thống. Thâm Quyến là một trong những thành phố tiên phong. Trung tâm công nghệ này của Trung Quốc đã hoàn thành việc chuyển đổi toàn bộ xe buýt và taxi trong thành phố sang sử dụng phương tiện chạy điện, với sự hỗ trợ từ hãng BYD.
Theo xu hướng này, các cơ quan môi trường và giao thông vận tải của nhiều quốc gia đã bắt đầu đặt ra thời hạn ngừng hoạt động đối với các xe buýt diesel và công bố lộ trình chuyển đổi sang các loại xe không phát thải – chủ yếu thông qua việc điện hóa đội xe buýt của họ. Mục tiêu chung là giảm thiểu đáng kể lượng khí thải độc hại ra môi trường đô thị.
Toàn cảnh xe buýt điện hoạt động tại Thâm Quyến, Trung Quốc, cho thấy cuộc cách mạng xe buýt điện
Sự phát triển mạnh mẽ của thị trường xe buýt điện
Sự tăng trưởng của thị trường xe buýt chạy điện sẽ góp phần quan trọng trong việc đạt được mục tiêu giao thông xanh này. Phần lớn sự tăng trưởng đó diễn ra tại Trung Quốc, nơi chuỗi cung ứng và sản xuất xe buýt điện đã rất mạnh mẽ trong thập kỷ qua. Tính đến năm 2019, khoảng 99% số xe buýt điện trên thế giới được triển khai tại các thành phố của Trung Quốc. Con số này tương đương với 421.000 chiếc, chiếm 17% tổng số đội xe buýt của Trung Quốc.
Trong thập kỷ tới, doanh số bán xe buýt điện được dự kiến sẽ tiếp tục tăng ở cả thị trường Trung Quốc và nước ngoài. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng hàng năm của đội xe buýt chạy điện ở Trung Quốc sẽ chậm lại do thị trường đã bão hòa và việc chấm dứt các khoản trợ cấp từ chính phủ. Thay vào đó, sự tăng trưởng nhanh chóng sẽ diễn ra ở các thị trường nơi chính phủ ưu tiên giảm thiểu phát thải khí nhà kính, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ xe diesel sang các loại xe chạy điện.
Lợi ích vượt trội của xe buýt điện
Đối với các nhà khai thác vận tải hành khách, xe buýt điện mang lại lợi thế về chi phí vận hành nếu được quản lý đúng cách. Chi phí bảo dưỡng cho các phương tiện chạy điện luôn thấp hơn so với các loại xe sử dụng động cơ đốt trong, vì chúng có ít bộ phận chuyển động hơn và do đó ít có khả năng gặp sự cố hơn. Các đội xe cũng sẽ tiết kiệm được chi phí nhiên liệu sau khi chuyển sang sử dụng điện thay vì diesel.
Một trong những lý do thuận lợi nhất là xe buýt luôn chạy theo các tuyến đường cố định đã được xác định trước. Điều này cho phép các nhà khai thác dễ dàng xác định quãng đường hoạt động và vị trí trạm sạc phù hợp. Do đó, gần như không có khả năng phương tiện hết pin giữa chừng trong quá trình di chuyển theo lịch trình đã được vạch sẵn.
Các loại xe buýt chạy điện bằng pin sẽ cải thiện đáng kể chất lượng không khí của thành phố vì chúng không phát thải trực tiếp. Bất kỳ lượng khí thải nào liên quan đến hoạt động của xe buýt điện chỉ đến từ nơi sản xuất điện. Nếu năng lượng tái tạo được sử dụng cho việc sạc điện, xe buýt điện sẽ chính thức đạt mức không phát thải, đóng góp trực tiếp vào một môi trường đô thị trong lành hơn.
Những rào cản khi triển khai xe buýt điện
Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, vẫn có một số rào cản tiềm ẩn khiến các đơn vị vận tải hành khách công cộng còn do dự trong việc chuyển đổi sang xe buýt điện. Rào cản đầu tiên là chi phí đầu tư ban đầu. Giá của một chiếc xe buýt điện cao hơn đáng kể so với một chiếc xe buýt chạy diesel. Tuy nhiên, sự chênh lệch này chủ yếu đến từ chi phí sản xuất bộ pin, và những tiến bộ gần đây trong công nghệ pin đang giúp giảm giá thành pin.
Ngoài ra, các nhà khai thác cần quản lý chặt chẽ việc sạc pin cho xe buýt chạy điện để giữ chi phí ở mức thấp. Tùy thuộc vào cách sử dụng và cơ sở hạ tầng yêu cầu, chi phí điện năng có thể cao hơn do thời gian sạc và việc sử dụng các bộ sạc công suất lớn. Hơn nữa, pin của nhiều xe buýt có thể phải thay thế hoàn toàn trước khi kết thúc vòng đời dự kiến, điều này cũng làm cho nhà khai thác cảm thấy e ngại về chi phí dài hạn.
Hình ảnh xe buýt điện VinFast tại Việt Nam, góp phần thúc đẩy giao thông xanh
Giống như các loại xe điện khác, xe buýt chạy điện có thể nhanh hết pin hơn nếu phải hoạt động trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt hoặc địa hình đồi dốc, nhiều đèo. Việc quản lý hiệu quả năng lượng và xây dựng hạ tầng sạc phù hợp với điều kiện vận hành thực tế là rất quan trọng để đảm bảo tính khả thi của các tuyến xe buýt chạy điện.
Việc giảm phát thải từ giao thông vận tải là ưu tiên toàn cầu, và điện hóa các phương tiện công cộng là một phương pháp phù hợp để đạt được mục tiêu đó. Giống như xe cá nhân, các nhà phân tích nhận định, việc chuyển đổi xe buýt diesel sang xe buýt điện chỉ còn là vấn đề thời gian. Bloomberg New Energy Finance dự đoán 60% xe buýt trên thế giới sẽ sử dụng điện vào năm 2040, cho thấy tương lai của giao thông công cộng đô thị đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng xanh và bền vững hơn với sự phổ biến của xe buýt điện.
Hỏi Đáp Về Xe Buýt Điện (FAQs)
Xe buýt điện mang lại những lợi ích chính nào?
Xe buýt điện giúp cải thiện chất lượng không khí đô thị bằng cách không phát thải trực tiếp, có chi phí vận hành và bảo dưỡng thấp hơn so với xe buýt diesel, và dễ dàng quản lý năng lượng nhờ các tuyến đường cố định.
Những thách thức khi triển khai xe buýt điện là gì?
Các thách thức bao gồm chi phí đầu tư ban đầu cao hơn, cần quản lý chặt chẽ việc sạc pin để tối ưu chi phí điện, và chi phí thay thế pin về sau. Hiệu suất pin cũng có thể bị ảnh hưởng bởi thời tiết khắc nghiệt hoặc địa hình phức tạp.
Việt Nam có đang áp dụng xe buýt điện không?
Có, Việt Nam đã bắt đầu triển khai xe buýt điện, với các doanh nghiệp như VinFast đi tiên phong trong việc sản xuất và đưa vào vận hành các tuyến xe buýt chạy điện tại một số thành phố lớn, góp phần giảm thiểu ô nhiễm.
